Showing posts with label Olympiad. Show all posts
Showing posts with label Olympiad. Show all posts

Friday, April 28, 2023

Bài toán về dấu bằng của BĐT

Mỗi ngày một bài toán 16

Bài toán. (EGMO 2023)

Cho $n\geq 3$ các số thực dương $a_1, a_2,\ldots, a_n$. Với mỗi $i=\overline{1,n}$, đặt $b_i=\frac{a_{i+1}+a_{i-1}}{a_i}$, trong đó quy ước $a_0=a_n$, $a_1=a_{n+1}.$ Giả sử với mọi $1\leq i, j\leq n$, 

$$a_i\leq a_j\Leftrightarrow b_i\leq b_j.$$

Chứng minh rằng $a_1=a_2\cdots = a_n$.

Giải.

Gọi $a_k = \max\{a_1, a_2, \ldots, a_n\}.$ Khi đó

$$b_k = \frac {a_{k+1}+a_{k-1}}{a_k} \leq \frac{2a_k}{a_k}=2.$$

Theo giả thiết, vì $a_k$ lớn nhất nên $b_k$ cũng lớn nhất. Do đó

$$b_i \leq 2, \forall i=1,2,\ldots, n.$$

Suy ra $b_1b_2 \cdots b_n \leq 2^n$.

Mặt khác, áp dụng bất đẳng thức AM-GM ta có

$$b_1b_2\cdots b_n \geq \frac{2\sqrt{a_n a_2}}{a_1} \cdot \frac{2\sqrt{a_1a_3}}{a_2} \cdots \frac{2\sqrt{a_{n-1}a_1}}{a_n}=2^n.$$

Vậy đẳng thức phải xảy ra và điều này cho thấy $a_1=a_2=\ldots = a_n.$

Tuesday, April 25, 2023

Dãy bắt đầu tuần hoàn khi nào?

Mỗi ngày một bài toán 14

Bài toán. (CMORQ 2023)

Cho $a_1, a_2, \ldots$ là một dãy số với mỗi phần tử nhận giá trị là $1$ hoặc $-1$. Giả sử

$$\frac {a_1} 3 + \frac {a_2}{3^2} +  \cdots = \frac p q$$

trong đó $p, q$ là các số nguyên và $3$ không là ước của $q$. Chứng minh rằng dãy $\{a_n\}$ là dãy tuần hoàn, theo nghĩa tồn tại số nguyên dương $n$ sao cho $a_i = a_{i+n}$ với mọi $i$.

Giải.

Để ý

$$\frac 1 3 + \frac 1 {3^2} +  \cdots = \frac 1 2.$$

Từ đó

$$\frac {b_1}3 + \frac{b_2}{3^2} + \cdots = \frac{2p+q}{4q},$$

trong đó $b_i = \frac{a_i + 1} 2 \in \{0, 1\}$. Để ý rằng vế trái là biểu diễn thập phân theo cơ số $3$ của vế phải nên $b_1, b_2,\ldots$ phải bắt đầu tuần hoàn từ một số hạng nào đó.

Ta sẽ chứng minh số hạng đó chính là số hạng đầu tiên $b_1$. Thật vậy giả sử tồn tại chỉ số $i\geq 1$ nhỏ nhất sao cho có số nguyên dương $n$ để $b_j = b_{j+n}$ với mọi $j>i$. Khi đó

$$\frac{2p+q}{4q}= \left(\frac {b_1} 3 + \cdots + \frac{b_i}{3^i}\right) + \left(\frac{b_{i+1}}{3^{i+1}}+\cdots + \frac{b_{i+n}}{3^{i+n}}\right)\left(1 + \frac 1 {3^n} + \frac 1 {3^{2n}}+\cdots \right),$$

hay

$$\frac{2p+q}{4q} =  \left(\frac {b_1} 3 + \cdots + \frac{b_i}{3^i}\right) + \frac 1{3^i} \cdot \frac{b_{i+1}3^{n-1} + \cdots + b_{i+n}}{3^n - 1}.$$

Vì $i\geq 1$ nên khi tính tổng vế phải, ta được một phân số có mẫu chia hết cho $3$ còn tử thì không, trong khi đó mẫu số của phân số vế trái là $4q$ không chia hết cho $3$, một mâu thuẫn.

Thursday, April 20, 2023

Xây dựng tổng các nghịch đảo của các số nguyên dương

Mỗi ngày một bài toán 08

Bài toán. (Philippines MO (PMO) National Stage 2022)

Tìm số nguyên dương $n$ sao cho tồn tại $n$ số nguyên dương phân biệt không quá $n^2$ với tổng các nghịch đảo của chúng bằng $1$.

Lời giải.

Với $n=1$, ta có $1=\frac 1 1$.

Với $n=2$, phương trình $\frac 1 a + \frac 1 b = 1$ hay $(a-1)(b-1)=1$ không có nghiệm nguyên dương phân biệt.

Với $n=3$, ta có $1=\frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 6$.

Với $n=4$, ta có $1=\frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 {10} + \frac 1 {15}$.

Xét $n>4$. Đẳng thức dưới đây cho phép ta mở rộng từ một tổng của $t$ số hạng nghịch đảo thành tổng của $t+r$ số hạng nghịch đảo:

$$\frac 1 k = \frac 1 {k+r} + \frac 1 {k(k+1)} + \frac 1 {(k+1)(k+2)}+\cdots + \frac 1 {(k+r-1)(k+r)}.$$

Xét hai trường hợp của $n$.

1) $n$ là tích của hai số nguyên dương liên tiếp.

Áp dụng đẳng thức trên với $k=3$, $r=n-4$, ta có

$$1=\frac 1 2 + \frac 1 {10} + \frac 1 {15} + \frac 1 {n-1} + \frac 1 {3\cdot 4} +\cdots + \frac 1 {(n-2)(n-1)}.$$

Vì $n$ là tích của hai số nguyên liên tiếp nên $n-1$ khác $n-1$ số nguyên dương còn lại. Hơn nữa, bản thân $n-1$ số nguyên dương ấy cũng đôi một khác nhau.

2) $n$ không là tích của hai số nguyên dương liên tiếp.

Áp dụng đẳng thức trên với $k=3$, $r=n-3$, ta có

$$1=\frac 1 2 + \frac 1 {6} + \frac 1 {n} + \frac 1 {3\cdot 4} +\cdots + \frac 1 {(n-1)n}.$$

Vì không là tích của hai số nguyên dương liên tiếp nên $n$ khác $n-1$ số nguyên dương còn lại.

Kết luận: Tất cả số nguyên dương $n\neq 2$ thoả mãn bài toán.


Ghi chú. 

i) Mỗi biểu diễn ứng với từng giá trị của $n$ dĩ nhiên không phải là duy nhất. Chẳng hạn với $n=4$ thì

$$1=\frac 1 2 + \frac 1 4 + \frac 1 6 + \frac 1 {12} = \frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 {10} + \frac 1 {15}=\frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 8 + \frac 1 {24} = \cdots$$

ii) Có tồn tại không một cách xây dựng $n$ số nguyên dương đôi một phân biệt, cho phép vượt qua $n^2$, sao cho tổng các nghịch đảo của chúng bằng $1$ không? Nói cách khác, bỏ đi yêu cầu "không vượt quá $n^2$" thì bài toán có dễ đi nhiều không?




Một chút lượng giác

Bài toán.  Cho các số thực $a,b,c$ thoả mãn $\sin a+\sin b+\sin c\geq \frac 32$. Chứng minh rằng $$\sin\left( a-\frac{\pi}6\right)+\sin\left...